تبلیغات
ایده لوی خلیفه لو - شب یلدا
شهید منصور رضائی
شهید عیسی منفرد ایده لو
شهید نوروزعلی سلیم نژاد
شهید حسین رضائی
شهید یدالله ابراهیمی
شهید یوسف شهبازپور
شهید ابوالقاسم صبری
شهید علی شهبازی
شهید عبدالله طهماسبی
شهید اباذر عظیم پور
شهید عزیز سلیم نژاد
شهید جاویدالاثر فریدون اسماعیل نژاد
  • کد نمایش افراد آنلاین
  • شب یلدا

    شب یلدا
    فصل زمستان در استان آذربایجان شرقی بسیار طولانی و سرد است و یکی از آیین های ویژه آن شب چله یا همان شب یلدا است.
    جشن شب یلدا در طولانی ترین روز سال برگزار شده و همه مردم ایران این شب را جشن می گیرند. مردم استان آذربایجان شرقی نیز در شب یلدا به شب زنده داری می پردازند و آداب و رسوم خاصی را برپا می دارند.استان آذربایجان شرقی دارای مردمی صبور ، شجاع و مهربان است. بسیاری از آداب و رسوم کهن مردم آذربایجان از دوره های مادی، هخامنشی، اشکانی و سامانی به صورت های گوناگون باقی مانده است.مردم آذربایجان مردمی اصیل هستند. آنها در دوستی ثابت قدم، در برابر مشکلات شجاع و مقاوم، و به غیرت شهره اند. از جمله خصلت های این مردم مهمان نوازی، سلحشوری، آزادمنشی، راستگویی، مرزداری و پایبندی به اعتقادات مذهبی است.
    حسینقلی کاتبی در بخشی از کتاب « آذربایجان و وحدت ملی » می نویسد: « فصل زمستان در آذربایجان بسیار طولانی و سرد است و یکی از آیین های ویژه آن شب چله است. مردم استان آذربایجان شرقی نیز به عنوان یکی از خطه های زرخیز ایران زمین برای زنده نگه داشتن این شب به یادماندنی برای خود آداب و رسوم ویژه ای دارند.اکثر مردم استان آذربایجان شرقی در شب یلدا ( چیلله قارپزی ) هندوانه چله می خورند و معتقدند با خوردن هندوانه، لرز و سوز سرما به تنشان تاثیر نداشته و اصلا سرمای زمستان را حس نمی کنند.در آذربایجان، سابقا که ارتباطات به این آسانی نبود از اواخر تابستان مقدار زیادی هندوانهدر تور می گذاشتند و آن را از سقف آشپرخانه آویزان می کردند تا در هوای آزاد خراب نشود و یا اینکه در کاه قرار می دادند.هندوانه مهمترین خوراک شب چله مردم آذربایجان شرقی است. اغلب مردم در این شب برنج، مرغ و آش شیر پخته و بعد از شام نیز از تنقلات موجود در منزل شامل ( قاورقا ) گندم برشته با شاهدانه، آجیل، لبو، هویچ، حلوای گردو انواع میوه، خربزه، هندوانه و خشکبارهایی چون انگور، بادامو سنجد میل می کنند »در تبریز نیز در موسم یلدا « عاشیق ها » می نوازند. عاشیق ها خنیاگران محلی هستند که اشعار و موسیقی آنان برگرفته از موسیقی البداهه شعر می سرایند و ساز می زنند. قصه هایی که عاشیق ها در شب یلدا می گویند ریشه در افسانه های کهن ایرانی دارد. قصه هایی مثل « کوراوغلو » و قصه های مهر و محبت شبیه « قربانی و پری » از قصه های مشهور عاشیق هاست. شب یلدا درست زمانی که ریش سفید خانواده با چاقو هندوانه را می برد، می گوید ( قادا بلامیزی بو گئجه کسدوخ ) بلایای خودمان را امروز بریدیم. در تبریز پوست های میوه و آشغال ها را درآب روان ریخته و این رفتار را خوب و خوش یمن می دانند.بعد از خوردن تنقلات و میوه، بزرگان خانواده به نقل حکایات و داستان هایی از حماسه های ملی این سرزمین نظیر، اصلی و کرم، بایاتی خواندن و ضرب المثل پرداخته و تا پاسی از شب به صحبت و گفت و گو مشغول می شوند.زنان معمولا تا پایان چله کوچک خانه تکانی نمی کنند و اعتقاد دارند اگر در طول این دو چله کسی خانه تکنی کند، چله او را نفرین می کند و اگر چله کسی را نفرین کند به نکبت و بدبختی گرفتار می شود.
    هندوانه سمبل شب چله:
    هندوانه
    اولین چیزی که از یادآوری شب چله به ذهن خطور می کند، حضور « هندوانه » در این مراسم است. هندوانه مظهر شیرینی، خونگرمی، سر سبزی و سرخ فامی، شادابی و سرزندگی است.« هندوانه » برای شب چله لازم است و این رسمی است که تاکنون بدون تغییر باقی مانده است. از همین روست که می توان در میان خوانچه های خانواده داماد برای خانواده عروس هنوز آن را مشاهده کرد!
    رسوم شب یلدا:
    1- خوانچه :
    « خوانچه » و یا به تلفظ آذربایجانی ها، « خونچا » به تحفه ای گفته می شود که خانواده داماد در شب یلدا برای خانواده تازه عروس می فرستد. در میان این خوانچه، علاوه بر هندوانه می توان تحفه های رنگارنگ نظیر پارچه های حریر و گرانقیمت، میوه ها و شیرینی های متنوع و آجیل را مشاهده کرد برخی از آذربایجانی ها و به ویژه « تازه داماد » در چنین شبی سعی می کند ذوق هنری خود را به رخ خانواده عروس و به ویژه عروس خانم بکشند! به همین خاطر، هندوانه را به شیوه زیبا، جالب و شورانگیزی، تزئین می نمایند.
    در بیشتر شهرها و روستاهای آذربایجان شرقی رسم بر این است که کسانی که نامزد هستند در دوران نامزدی در این شب برای نامزدهای خود خوانچه طبق بفرستند و اقوام در هر چه بهتر بودن این خوانچه ها کمک می کنند. هنگام غروب، زنان فامیل هدایایی به رسم یاری به منزل داماد آورده و به جشن و پایکوبی می پردازند. سپس طبق های آماده را بر سر افرادی که معین شده قرار داده و روانه خانه عروس می کنند و مادر عروس پس از تحویل طبق ها، هدایایی مانند پول، شیرینی، جوراب و دستمال به آنها می دهد. فردای این شب مادر دختر تمام طبق ها را در اتاق میهمان چیده و از زنان فامیل برای صرف میوه و شیرینی دعوت می کند.
    همچنین علاوه بر فرستادن سهم چله برای نوعروس، در نخستین سال ازدواج زوج های تبریزی، پدر عروس قبل از غروب آفتاب سهم دختر و دامادش را که شامل هندوانه، میوه، آجیل، شیرینی، یک قواره پیراهنی باکفش و چادری روانه منزل آنها می کند.
    2-آجیل :
    آجیل
    آجیل هم یکی دیگر از ملزومات شب چله است. آجیل آذربایجان که به لحاظ کیفیت و تنوع، زبانزد خاص و عام است همواره حضور موثری در این مراسم دارد. در سال های دور، تنقلات شب چله، به تخمه، پشمک، سنجد، قیسی، برگه زردآلو، بادام و گردو ختم می شد. اما اکنون، در سفره شب یلدای مردم آذربایجان انواع آجیل های تشریفاتی! نظیر: پسته، فندق، مغز بادام و گردو و انواع میوه های گرمسیری نظیر پرتقال، نارنگی، و حتی موز و نارگیل را می توان مشاهده کرد.
    3-باسلوق:
    باسلوق
    باسلوق را در مراغه معمولاً اواسط آذرماه تهیه می کنند تا در حدود عید نوروز آماده مصرف شود. اما در این چند سال آن را جزئی جدایی ناپذیر از شیرینی شب یلدا می دانند. فرآیند آماده کردن باسلوق که حدود سه ماه به طول می انجامد اجمالاً بدین شرح است:
    مغز بادام یا هسته زردآلو را در آب جوش خیس می کنند که پوستش کنده می شود، سپس در نخ های مخصوصی می چینند و آویزان می کنند تا خشک شوند.
    دوشاب را تا جایی که یک سوم از آن تبخیر شود می جوشانند و با نشاسته مخلوطش می کنند سپس نخ های مذکور را داخل این مخلوط می کنند و دوباره آویزان می کنند پس از حدود نیم ساعت نخ ها را پایین آورده دوباره به آن مخلوط آغشته می کنند مجدداً نخ ها را آویزان می کنند تا حدود یک ماه بماند. پس از یک ماه باسلوق ها را پایین آورده در جعبه های چوبی می چینند و جعبه ها را در محل نرم و مرطوبی قرار می دهند تا شکرک بیاورد و آماده استفاده شود.
    بعضاً باسلوق را به جای چیدن بر روی نخ، گرد کرده داخلش مغز گردو می گذارند و در ظروف سفالی می چینند تا شکرک بیاورد. این نوع را سجوق می نامند.
    یلدا در ادبیات آذربایجان:
    یلدا در آذربایجان
    شهریار؛ شاعر شیرین سخن آذربایجان شب نشینی های زمستان و نقل داستان ها و روایات را در منظومه پایدار « حیدربابایه سلام » چنین به تصویر منظوم کشیده است:
    قــــاری ننه گئجـه نــاغیل دینـــده
    کولک قالخوب قاپ باجانی دوینده
    من قــاییدوب بیرده اوشــاق اولیدیم
    بیر گول آچوب اوندان سورا سولیدیم
    در میان عامه مردم نیز « بایاتی » ها و اشعار منظوم متنوعی رواج دارد که از جمله آنها می توان به این « بایاتی » اشاره کرد:
    چیله چیخار بایراما بیر آی قالار
    پینتی آرواد قوورمانی قـــورتارار
    گئدر باخار گودول ده یارماسینا
    باخ فلکین گردش و غوغاسینا
    ترجمه:
    وقتی «چله» تمام شد یک ماه به عید باقی می ماند. زن بدسلیقه گوشت های ذخیره خود را تمام می کند. به « بلغورهای » انبار روی می آورد و اینک تو نظاره کن گردش و غوغای فلک را
    آداب و رسوم شب یلدا در روستای ایده لو :
    رسوم بیان شده در آذربایجان کم و بیش در روستای ایده لوی خلیفه لو نیز برگذار میشود هنوز آن خونچا بردن تازه داماد و یا نقل داستانهای شیرین از زبان پدربزرگها و یا مادربزرگها در اذهان اکثر مردم خونگرم روستا مانده است. شب یلدا خاطره دور هم جمع شدن و دور کرسی نشستن در یک شب سرد زمستانی و خواندن قصه های شیرین کور اغلی، لیلی ومجنون و مختار نامه را در ذهن و فکرمان مرور کرده و یاد آوری میکند. یاد و خاطره آن ایام و آن روزگاران گرامی باد. برای تمامی عزیزان و اهالی محترم ایده لو در هر نقطه ایران زمین آرزوی سربلندی و شاد کامی از ایزد منان مسئلت دارم. پیروز و سرافراز باشید.


    برچسب ها: شب یلدا، شب چله، هندوانه، باسلوق، آجیل،
    [ دوشنبه 29 آذر 1395 ] [ 05:50 ب.ظ ] [ کریم شیرینی ]
    رفتن به بالای صفحه